پێش بیگ بانگ چی ڕوویداوە؟

وەرگێرانی وئامادەکردن: موحسین برهان

گەردوون ناسەکان زۆر دڵنیان لە ڕووداوەکانی دوای بیگ بانگ، بەڵام پێش بیگ بانگ چ شتیک ڕوویداو بوونی هەبوو؟ ئەو تیۆرانە کامانەن هۆکاری ڕوودانی بیگ بانگ ڕوون دەکەنەوە؟ نزیکەی ١٣.٨ ملیار ساڵ پێش ئێستا، گەردوون بە تەقینەوەیەکی لەناکاو دەستی پێکرد، بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە پێشئەوە چی ڕوویداوە؟

expansionofthecosmos2

تەقینەوە گەورەکە، کات و شوێن و قۆناغەکانی پەرەسەندی گەردوون لە ١٣،٨ ملیار ساڵدا

 

زۆر جار چیرۆکی گەردوون بە بیگ بانگ دەست پێ دەکەین و دواتر قسە لەسەر ڕووداوەکانی دوای بیگ بانگ دەکەین. بەهۆی سەیرکردنی ڕابردووی گەردوون بۆمان ڕوون دەبێتەوە زۆرترین مەودا کە بتوانین زانایاریمان هەبێت تیشکدانی باکگراوندی گەردوونیە (Cosmic background radiation)، کە نزیکەی ٣٨٠ هەزار ساڵ دوای بیگ بانگ ڕوویداوە. پێش ئەم ڕووداوە ناتوانین هێج شتێک ببینین، چونکە گەردوون لەو کاتەدا بێ ئەندازە گەرم و چڕ بووە، ئەمەش وای کردووە گەردوون ناڕوون بێت، بۆیە ئێمە ناتوانین بنەڕەتی مێژووی گەردوون ببینین لە کات و شوێنی ئێستاماندا.

سەرەڕای بوونی ئەم بەربەستەش، زانایان چەند تیۆریەکیان پێشنیار کردووە، هەندێکیان زۆر شێتانەن و هەندیکیشیان جێ ی سرنج و تێڕامانن. یەکەمین ئایدیا ئەوەیە کە گەردوون بەهۆی لەرینەوەیەکی کوانتەمیەوە(quantum fluctuation) دەستی پێکردووە و، تاکو ئەمڕۆ هەڵلئاوساوە.

220323main_tinyblackhole2_20080401_HI

وێنەیەکی هونەری کونەڕەشێکی گەردوونی

فکرەی جێگرەوەی ئەوەی سەرەوەش ئەوەیە گەدوونی خۆمان کونێکی رەشی (black hole) ناو گەردوونێکی تر دا دەستی پیکردووە. واتا بە پێ ی ئەم تیۆرە، پێش ئەم گەردوونەی خۆمان گەردوونێکی تر بوونی هەبووە و، دواتر هەموو ئەو گەردوونە بووەتە کونێکی ڕەش، لەمەشەوە گەردوونی خۆمان و هەموو شتەکانی دەوروبەرمان دروست بووە.
لێرەدا شتێکی تر هەیە، ئێمە ئەو تەنۆلکانە دەبینین کە لە گەردوون دا دروست دەبن، چی دەبوو ئەگەر دوای کاتێکی زۆر درێژ، هەموو تەنۆلەکەکانی گەردوون لە یەک کاتدا دروستبووبایەن… ئەم کاتە زۆر درێژە، لەگەڵ کۆمەڵیک گەردوونی زۆر کە هێشتا دەتوانن بوونیان هەبێت.

بەم دوایانە تیمی (BICEP2) ، بەڵگەیەکیان لە سەر هەڵئاوسانی گەردوون دۆزیوەتەوە. ئەنجامی ئەمەش بە توندی کەوتووەتە بەر باس و لێکۆڵینەوە. ئەگەر ئایدیایی ئاوسانی گەردوونی ڕاست بێت، ئەگەری هەیە گەردوونی خۆمان بەشیک بیت لە چەند گەردوونێکی گەورەتر(multiuniverse ).بەناوبانگترین فۆرمی ئەم فکرە، جۆرێک لە ئاوسانی ئەبەدی دروست دەکات، کە گەردوونەکان بە درێژای کات تێدا دروست دەبن.گەردوونەکەی خۆمان دەبێت یەکێک لەوانە بێت.

BICEP2-Twilight__BICEP2

لە جەمسەری باکوردا (BICEP2 )وێنەی تیلیسکۆپی تیمی

سەرچاوە:سایتی بیگ بانگ

image_pdfimage_print

You may also like...

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *