مێژوی بنیادنانی زمانی بەرنامەکان و چۆنیەتی کارکردنیان

نووسه‌ری بابه‌ت: هۆشمه‌ند صاڵح  
دروستکردنی به‌رنامه‌کانی کۆمپیوته‌ر به‌هۆی پێشکه‌وتنی زمانی به‌رهه‌م هێنانی به‌رنامه‌کانه‌وه‌یه‌ توانای بەرنامەکانیش لە بنەڕەتدا پشت دەبەستێت بەو بەرنامەی کە سەرەتا پێ دارێژراوە ، زمانی به‌رنامه‌سازیش ته‌نها له‌ شێوه‌ی هێماو نیشانه‌دایه‌ که‌ به‌ یاسایه‌کی ورد رێکخراوه‌ ، زمانی به‌رنامه‌کان جۆراوجۆرن و هه‌ر یه‌که‌یان به‌ شێوه‌ک به‌کارده‌هێنرێت به‌ڵام له‌ ئه‌نجامدا هه‌ر یه‌ک کارده‌که‌ن به‌رنامه‌یه‌کی لێ دروست ده‌کرێت هه‌ر مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ سیسته‌م باینه‌ری دا ده‌کات و ئه‌م به‌رنامانه‌ له‌ ناو سیسته‌مدا داده‌مه‌زرێنرێت و ده‌بێت به‌ به‌شێک له‌ توانای سیسته‌مه‌که‌ چونکه‌ بواری کارکردنی سیسته‌مه‌که‌ فراوان ده‌کات و له‌هه‌ر کاتێکدا مه‌به‌ستیشت بێت ده‌توانیت بیسڕیته‌وه‌ .

دوای پێشکه‌وتنی ته‌کنه‌لۆژیای کۆمپیوته‌ر به‌ چه‌ندین قۆناغدا دروستکردنی به‌رنامه‌ تێپه‌ڕیوه‌و له‌ هه‌ر قۆناغێکیشدا به‌شێوه‌یه‌ک کاره‌کان کراوه‌ له‌ ئێستاشدا چه‌ندیتن شیواز بۆ پرۆگرام سازی له‌ به‌رده‌ستان به‌ڵام ناسراوترین هۆکار و ئاسانترینیان به‌کارهێنانی به‌رنامه‌یه‌کی تایبه‌ت مه‌نده‌ بۆ دروستکردنی به‌رنامه‌ی نوێ کەلەگەڵ سیستەمدا بگونجێت ، به‌رنامه‌کانی بواری پرۆگرام سازیش هه‌ر یه‌که‌یان به‌ زمانێک کارده‌کات و که‌مێک جیاوازی هه‌یه‌ له‌ نێوان هه‌ر یه‌که‌یاندا به‌ڵام له‌ ئه‌نجامدا هه‌ر یه‌ک کار ده‌که‌ن وه‌ک :

1- زمانی فۆرتران (Fortran)

2- زمانی کۆبڵ (COBOL) که‌ کورتکراوه‌ی (COmmon Business-Oriented Language)

3-  زمانی پاسکاڵ (Pascal)

4- زمانی سی (C) که‌ له‌ ئێستادا ( ++C & C# ) لێ به‌رهه‌م هێنراوه‌

5- زمانی جاڤا (Java)

بۆ ئه‌وه‌ی که‌سێک بتوانێت ببێت به‌ پرۆگرامه‌رو به‌رنامه‌ دروستبکات ده‌بێت یه‌کێک له‌م به‌رنامانه‌ بزانێت و شاره‌زایی ته‌واو له‌ شێوازی زمانه‌که‌و کارکردنی به‌رنامه‌که‌دا په‌یدا بکات ، ئه‌م زمانانه‌ ئه‌گه‌ر ڕیز به‌ندی بکرێت باشترینیان ئه‌و زمانه‌یه‌ که‌ زیاتر له‌ زمانی مرۆڤه‌وه‌ نزیکه‌و له‌ هه‌ندێک جۆری زماندا که‌ به‌م دواییانه‌ به‌رهه‌م هێنراوه‌ به‌رنامه‌که‌ وه‌ک وه‌رگێڕیک کارده‌کات له‌ نێوان مرۆڤ و ئامێره‌که‌دا چونکه‌ ده‌کرێت فرمانی ووشه‌یی بۆ ئاراسته‌بکرێت و دواتر به‌رنامه‌که‌ خۆی ده‌یگۆڕێت بۆ هێمایی .

قۆناغه‌کانی گه‌شه‌کردنی زمانی به‌رنامه‌کان :

زمانی به‌رهه‌م هێنانی به‌رنامه‌کان به‌سه‌ر چه‌ند لقێدا دابه‌ش کراوه‌ که‌ به‌پێ ی سه‌رده‌م و شێوازی کارکردنی جیاوازیان هه‌یه‌و له‌ هه‌ر زمانێکدا یان سه‌ده‌مێکیشدا جۆرێک به‌کارهێنراوه‌ به‌م شێوازه‌ :

1-  زمانی ئامێر (Machine Language) :
وه‌ک ده‌زانین پارچه‌ فیزیاییه‌کان له‌ کۆمپیوته‌ردا ته‌نها مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ سفر و یه‌کدا ده‌کات ئه‌م کاره‌ش ته‌نها ڕێگایه‌ بۆ تێگه‌شتنی کۆمپیوته‌ر له‌ مرۆڤ هه‌ر بۆیه‌ ئه‌م زمانه‌ ناونراوه‌ زمانی ئامێر .
له‌سه‌ره‌تای به‌رهه‌م هێنانی ئامێره‌کاندا بۆ ئه‌وه‌ی بتوانرێت فرمانێک ئاراسته‌ی کۆمپیوته‌ر بکرێت ده‌بوو پرۆگرامێک دابڕێژرێت که‌ فرمانه‌کان ئاراسته‌ بکات به‌ ویستی به‌کارهێنه‌ر دیاره‌ له‌سه‌ره‌تای ئه‌م کاره‌شدا ئه‌و به‌رنامانه‌ی بۆکاری ئامیره‌کان به‌کارده‌هێنران زۆر به‌ساده‌یی و کاره‌کانیان ده‌کرد که‌ له‌ فرمانه‌کانی (سفر و یه‌ک) دا کۆکرابونه‌وه‌ ، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌گه‌ر به‌کارهێنه‌رێک بیویستایه‌ فرمانێکی تایبه‌ت ئاراسته‌ی کۆمپیوته‌ره‌که‌ی بکات ده‌بوایه‌ به‌رنامه‌یه‌کی بۆ ئه‌و فرمانه‌ دروستبکردایه‌ که‌ له‌ کارتی کونکراودا به‌رنامه‌که‌ ده‌پارێزراو دواتر ده‌کر‌ا چه‌ندین جار ئه‌و فرمانه‌ دووباره‌ بکرێته‌وه‌ له‌ ڕێگای ئه‌و کارته‌ کونکراوه‌وه‌ که‌ له‌شوێنێکی تایبه‌تی ئامێره‌که‌ جێگیر ده‌کرا ، تێگه‌شتن له‌م زمانه‌ ئالۆزه‌و بۆ ئه‌وه‌ی به‌کارهێنه‌ر بتوانێت سود له‌م زمانه‌ وه‌ربگرێت پێویستی به‌کاتێکی زۆره ‌. کاره‌کان له‌م کاته‌دا پێویستی به‌ وه‌گێڕ نیه‌ چونکه‌ فرمانه‌کان خۆیان به‌شێوه‌ی (سفر و یه‌ک) یان باشتره‌ بڵێین له‌ شیوه‌ی نیشانه‌دا ئاراسته‌ ده‌کرێت . ئه‌مه‌ش کۆنترین جۆری زمانی به‌رهه‌م هێنراوه‌ بۆ مامه‌ڵه‌کردنی مرۆڤ له‌گه‌ڵ ئامێره‌کاندا .

ئەگەر ئێمە پرسیارێک بکەین لە خۆمان و بڵێین بۆچی له‌سه‌رده‌می سه‌ره‌تای به‌رهه‌م هێنانی زمانی ئامێردا (Machine Language) ده‌بوایه‌ به‌کارهێنه‌ر پرۆگرامه‌رش بوایه‌ ؟

وەڵامەکەی ئەوەیە چونکه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ ئامێره‌کاندا زیاتر میکانیکی بوه‌و ده‌بوایه‌ که‌سی به‌کارهێنه‌ر پرۆگرامێک دابڕێژێت ودواتر ئه‌م کاره‌ی له‌سه‌ر کارتێک ده‌پارێزرا که‌ بوونی کون له‌سه‌ر کارته‌که‌به‌ واتای نیشانه‌و نه‌ بوونی کونیش له‌سه‌ر کارته‌که‌ به‌ واتایی سفر ده‌خوێنرایه‌وه‌ ئه‌م کاره‌ش دواتر که‌ له‌کارته‌که‌دا جێگیرده‌کرا وه‌ک به‌رنامه‌یه‌کی ساده‌ وابوو تا فرمانێکی دارێژراوی پێ به‌ڕێ بکات.

2-  زمانی کۆکردنه‌وه‌ (Assembly Language) :

زمانی کۆکردنه‌وه‌ پێک هاته‌یه‌که‌ له‌ کۆکردنه‌وه‌ی کورتکراوه‌ی ووشه‌ ئینگلیزیه‌کان فرمانه‌کان به‌شێوه‌ی ووشه‌ی تێکهه‌ڵکێش ئاراسته‌ ده‌کرێت و پێش ئه‌وه‌ی کاره‌که‌ بچێته‌ بواری جێبه‌جێکردنه‌وه‌ ده‌بێت لێک بدرێته‌وه‌ ، واته‌ هه‌ڵده‌وه‌شێنرێت بۆ فرمانه‌کانی (سفرویه‌ک) .

بۆ نمونه‌ ئه‌گه‌ر بنوسیت (Total) ئه‌وا ده‌یگۆڕێت بۆ (0001001) واته‌ هه‌ر ده‌یگه‌ڕێنێته‌وه‌ بۆ شێوه‌ی (سفرویه‌ک) چونکه‌ مامه‌ڵه‌کردنی مر‌ۆڤ له‌گه‌ڵ ئامێره‌کاندا ته‌نها له‌م ڕێگه‌وه‌ ده‌کرێت .

 

3-  (High-level programming language) :

له‌م قۆناغه‌دا به‌رنامه‌ی به‌کارهێنراو بۆ پرۆگرام سازی توانای وه‌رگێڕانی هه‌یه‌و ده‌کرێت به‌ ئاسانی وشه‌ی ئینگلیزی ئاراسته بکرێت و دواتر خۆی لێکی ده‌داته‌وه‌و ده‌یگۆڕێت بۆ باینه‌ری ، ئه‌م قۆناغه‌ی پیشکه‌وتنی پرۆگرام سازی به‌ به‌راورد به‌وه‌ی پێشوو زۆر پێشکه‌وتوو تره‌ چونکه‌ زیاتر له‌زمانی مرۆڤ نزیک ده‌بێته‌وه‌ . له‌ ئێستاشدا هه‌ر کار به‌م شێوازه‌ ده‌کرێت بۆ دروستکردنی به‌رنامه‌ به‌ڵام به‌رنامه‌کان جۆراوجۆره‌ و هه‌ر یه‌که‌یان به‌ شێوه‌یه‌کی جیاواز کارده‌کات .

پرۆگرام سازی به‌ به‌رنامه‌کانی (پاسکاڵ و سی و به‌یسک و فۆتران و کۆبڵ) له‌ ئێستادا شتێکی باوه‌و هه‌ر ده‌چێته‌ خانه‌ی (High-level) وه‌ .

4-   (application generator) :

نه‌وه‌ی چواره‌م له‌ پرۆگرام داڕێژی نه‌وه‌یه‌کی ئاسانکراوه‌و ئه‌و به‌رنامانه‌ی له‌ دروستکردنی (داتابه‌یسدا) به‌کارده‌هێنرێت ده‌گرێته‌وه‌ وه‌ک (ئه‌کسس و ئۆراکڵ) کارکردن له‌سه‌ر ئه‌م دوو به‌رنامه‌و هاوشێوه‌کانی به‌ به‌راورد به‌ پرۆگرامه‌کانی وه‌ک (سی و جاڤا) زۆر ئاسانتره‌ و به‌کارهێنه‌ر زۆر به‌خێرایی ده‌ستی له‌گه‌ڵیدا ڕادێت .

ئه‌م شێوازه‌ له‌ بنیات نانی به‌رنامه‌ کار ئاسانی بۆ خوێندنگاو دامه‌زراوه‌ گه‌وره‌کان و کۆمپانیاکان و فرۆشگاکان ده‌کات تا به‌و په‌ڕی خێراییه‌وه‌ کاره‌کان ڕاپه‌رێنن ، چونکه‌ ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ی که‌ به‌ ئه‌کسس و ئۆراکڵ دروست ده‌کرێت له‌سه‌دان خشته‌ پێک هاتووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی به‌کارهێنه‌ر بتوانیت به‌سه‌دان زانیاری جۆراوجۆر له‌م خشتانه‌دا بنوسێت و هه‌رکاتێکیش بیه‌وێت ده‌توانێت زانیاری نوێ زیاد بکات یان بیسڕێته‌وه‌ یان گۆڕانکاری له‌وانه‌دا بکات که‌ پێشتر داغڵی کردوه‌ .

5-  (object oriented programming languages) :

پاش ئه‌وه‌ی زمانی به‌رنامه‌کان پێشکه‌وتنی به‌خۆوه‌ بینی به‌جۆرێک پێویست بوو له‌ نوسینی کۆده‌کانی دا گۆڕانکاریه‌ک بێته‌ ئاراوه‌ چونکه‌ دووباره‌ کردنه‌وه‌ی چه‌ندین جاری یه‌ک فرمان له‌وانه‌یه‌ به‌کارهێنه‌ر توشی بێزاری بکات ، هه‌ر بۆیه‌ بیرۆکه‌ی (class & object) سه‌ری هه‌ڵدا

ئه‌م بیرۆکه‌یه‌ چیه‌ ؟

به‌کورتی : پرۆگرام سازی به‌و به‌رنامانه‌ی له‌ نه‌وه‌ی سێیه‌م چواره‌مدا باسمان کرد گۆرا بۆ نوسینی پیتی ئینگلیزی بۆ شوێنگره‌وه‌ی نیشانه‌کانی (سفرویه‌ک) نوسینه‌وه‌ی ئه‌م پیتانه‌ به‌ کورتکراوه‌ به‌کارده‌هێنرێت بۆ ئه‌وه‌ی پرۆگرامه‌ر به‌ئاسانی بتوانێت بینا‌سێته‌وه‌و به‌خێراترین کات زۆترین به‌رهه‌می هه‌بێت ، دیاره‌ له‌هه‌ر به‌رنامه‌یه‌کیشدا له‌وانه‌یه‌ چه‌ندین جار پێویست بکات یه‌ک تایبه‌تمه‌ندی بنوسرێته‌وه‌ ، ئه‌م کاره‌ش زیاتر کات له‌ پرۆگرامه‌ر ده‌گرێت و له‌ ئێستادا بۆ چاره‌سه‌رکردنی ئه‌م کاره‌ بیرۆکه‌ی (Class) سه‌ری هه‌ڵداوه‌

ڕونکردنه‌وه‌ی زیاتر : ئه‌گه‌ر ئێمه‌ به‌رنامه‌یه‌ک دروست بکه‌ین بۆ زانینی ته‌واوی تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی ئۆتۆمبیله‌کانی جیهان ئه‌وا به‌ به‌کارهێنانی (Class) و (object) کاره‌که‌مان به‌و په‌ڕی خێراییه‌وه‌ ده‌گاته‌ ئه‌نجام چۆن ؟

کلاس (Class) پێک دێت له‌ خشته‌یه‌کی بێ کۆتایی که‌ ده‌کرێت به‌ سه‌دان زانیاری تێدا بنوسین بۆ نمونه‌ من ده‌مه‌وێت له‌ (Class)دا تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی جۆری (ئۆتۆمبیلێک) بنوسمه‌وه‌ بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ له‌ پاش نوسینی ته‌واوی تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی ئه‌وا له‌ (Object) دا ته‌نها به‌ پیناساندنی کلاسی (ئۆتۆمبیله‌که‌) و دواتر بانگ کردنه‌وه‌ی ناوه‌ڕۆکه‌کانی هه‌موو داتاکانی ناو ئه‌و خشته‌یه‌ که‌ پێویستم پێیه‌تی بۆ راده‌کێشێته‌وه‌ که‌واته‌ :

کلاس له‌ خشته‌یه‌ک پێک دێت و ته‌نها یه‌ک جار به‌سه‌دان جۆر داتای بۆزیاد ده‌کرێت و دواتر له‌ ڕێگای (Object) وه‌ هه‌ر زانیاریه‌کمان بوێت که‌ پێشتر له‌ کلاسدا داغلمان کردوه‌ له‌چه‌ندین شوێنی جیاوازه‌وه‌ به‌ ئۆپجێکته‌کان ڕایده‌کێشینه‌وه‌ .

وەرگیراوە لە سایتی: www.l4kurd.com

image_pdfimage_print

You may also like...

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *