بیرۆکەی کونی ڕەش

نوسینی: ستیڤین هۆوکینگ
وەرگێرانی: کەیوان ئومێد

لەساڵی١٩٦٧دا وێرنەر ئیسرائیل ئەنجامێکی گرنگی بەدەست هێنا، کاتێک کە نیشانیدا کە ئەگەر پاشماوەی ئەستێرەیەک کە ناخولێتەوە بەتەواوی گۆیی نەبێت، ئەوا خاڵە ناکۆتا چڕەکەی دەکرێ لەلایەن چاودێرێکی دەرەکییەوە ببینرێت. ئەمەش مانای پککەوتنی بیردۆزی ڕێژەی گشتیە لە خاڵە چڕی ناکۆتاکاندا کە لە داڕمانی ئەستێرەکانەوە دروستدەبن، ئەمەش دەبێت هۆی لەناوبردنی توانای ئێمە بۆ پێشبینی کردنی داهاتووی بەشەکانی دیکەی گەردوون.

کونەڕەشەکان

لەسەرەتادا ، زۆربەی خەڵکی، بە ئیسرائیل خۆیشیەوە، وا بیریاندەکردەوە کە چونکە ئەستێرە ڕاستەقینەکان بەتەواوی گۆیی نین، داڕمانیان دەبێتە هۆی دروستبوونی خاڵی ناکۆتا چڕی بینراو ،وە نەمانی توانای پێشبینیکردن. بەڵام لێکدانەوەیەکی جیاواز پێشکەشکرا لەلایەن ڕۆجەر پێنڕۆس و جۆن ویلەرەوە : ئەوان پێشنیاریان کرد کە پاشماوەی ئەستێرەی نەخولاوەوەی داڕماو بەخێرایی دەگۆڕێن بۆ شێوەی گۆیی. ئەوان پێشنیار یانکرد کە سانسۆری گەردوونی هەیە : سروشت خۆ داپۆشێکە و چڕیە ناکۆتاکان دەشارێتەوە لە کونی ڕەشدا، کە لەوێدا ناتوانرێت ببینرێن.
دەکرێ هەمان ئەو بیردۆزەی کە بۆ بونیادی هۆ و ئەنجامی خاڵە ناکۆتا چڕەکان دانرابوو بۆ کونە ڕەشەکانیش بەکاری بێت، بەتایبەتی دەوروبەری کونەڕەشەکە هەمیشە زیاد دەکات. کاتێک دوو کونی ڕەش بەریەک دەکەون و دەبن بە یەکدانە، ڕووبەری کونە ڕەشە تازەکە زیاترە لە کۆی ڕووبەری هەردوو کونە ڕەشەکە پێش یەکگرتن. ئەم تایبەتمەندییە کە ستیفن و جیم باردین و براندۆن کارتەر دۆزییانەوە مانای ئەوەی دەبەخشی کە ڕووبەر وەک ئینترۆپی کونی ڕەش وایە. ئەمەش پیوانەی ئەوەیە کە کونی ڕەش دەکرێ چەند ئاستی جیاوازی لە ناوەوە هەبێت کە دەرەوەی کونە ڕەشەکە لە ئاستانەدا وەک یەک بن. بەڵام نەدەکرا کە ڕووبەرە بەڕاستی ئینترۆپی بێت، لەبەرئەوەی کە ئەگەر کونی ڕەش ئینترۆپی هەبێت ئەوا پلەی گەرمیشی دەبێت وە تیشکیش دەداتەوە. هەموان وا بیریان دەکردەوە کە کونی ڕەش بەتەواوی ڕەشە و ڕووناکی و هیچ شتێکی تریش ناداتەوە.

ئەو تیشکدانەی لە کونە ڕەشەکە دەردەچێ وزە دەبات لە کونە ڕەشەکە، بۆیە کونە ڕەشەکە بارستاییەکەی وون دەکات و کرژدەبێتەوە . سەرەنجام کونە ڕەشەکە بەتەواوی نامێنێت. ئەمەش کێشەیەکی دروست کرد لە بنچینەی فیزیادا. ئەژمارکردنەکانی من پێشنیاری ئەوەی دەکرد کە تیشکدانەکە بەتەواوی تیشکدانی گەرمی بوو وە هەڕەمەکیش بوو. وە دەبێت هەر وابێت ئەگەر سنووری کونە ڕەشەکە بریتی بێت لە ئینترۆپییەکەی. کەواتە چۆن چۆن دەکرێ ئەو تیشکەی کە لە کونەکەوە دەرچووە و ماوەتەوە زانیاری تێدابێت لەسەر پێکهاتەی کونە ڕەشەکە؟بەڵام ناشکرێ زانیارییەکە ونبێت چونکە ئەمەش ناگونجێ لەگەڵ کوانتەم میکانیک.

تیشکدانی هۆوکینگ

سەرچاوە:کتێبی My Brief History Book by Stephen Hawking

image_pdfimage_print

You may also like...

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *