ژمارە یەکی گۆڤاری لۆگۆس بڵاوکرایەوە

نوسینی:  لە  گۆڤاری لۆگۆسەوە وەرگیراوە

“لۆگۆس” ناوی پرۆژەیەکی فەلسەفیی نوێیە، کە لە ئیستا بە بڵاوکردنەوەی گۆڤارێک خۆی بەیان کردووە. ئەم پرۆژەیە لەلایەن هەریەک لە شاهۆ عوسمان و هەرێم عوسمان‌ەوە سەرپەرشتی دەکرێت و هیچ دەزگاو لایەنێک لەپشتیەوە نییەو خەرجی پرۆژەکەش لە گیرفانی خۆیان دابینی دەکەن.  هەرێم عوسمان سەبارەت بە پرۆژەکە بەمجۆرە دوا : ”ئەوەی لە مێژووی بیرکردنەوەی کوردو بڵاوکردنەوەی کوردیدا تێبینیمان کردووە، پرۆژەی خۆتەرخانکراوی فەلسەفیمان نەبووە، ئەمەش بە بڕوای ئێمە کەلێنێکی مەعریفی گەورەیە. چونکە فەلسەفە دایکی گشت زانستەکانەو باوکی بیرکردنەوەیە، بۆیە گەڕانەوە بۆ فەلسەفە گەڕانەوەیە بۆ بنەما، لێرەوە “لۆگۆس”مان بۆ کاری فەلسەفی تەرخان کرد. ئەوەی لە ئیستاشدا ئەنجامی دەدەین بڵاوکردنەوەی گۆڤارێکە، بەڵام بۆ ئایندە کارەکە فراوانتر دەکەین”.  سەبارەت بە ژمارەی یەکەمی گۆڤارەکە ئاماژەی بەوە کرد: ”تەوەری سەرەکی ئەم ژمارەیەی گۆڤارەکە تەرخانە بۆ پرسی فەلسەفە چییە؟ دیارە ئەمەش پرسێکی بنەڕەتیەو بەپێویستمان زانی لەدەستپێکەوە بەم پرسە بێینە ناوە. هەوڵیشمانداوە زۆرتر پشت بە تێکستی بنەڕەتی ببەستین و زیاتر لە زمانی یەکەمەوە وەرگێڕانیان بۆ بکەین، بۆ نموونە لەم ژمارەیەدا دوو نووسراوی هایدیگەرو نووسراوێکی دۆلۆزو گواتاری، بادیۆ، ژیژەک..بڵاوکردۆتەوە. وەک دەشزانرێت ئەم دەقە بنەڕەتیانە تێگەیشتنیان ئاسان نییە، بۆیە هەر لە گۆڤارەکەدا بیرمان لەوە کردۆتەوە جگەلەو دەقانە دەقی دیکە هەبن زیاتر پەروەردەیی و زانیاریدەر بن، بۆ نمونە لەبارەی فەلسەفەی عەرەبی و ئیسلامی بەشێوەیەکی پانۆرامایی وێنەیەکی گشتیمان پێشکەشکردووە، یان پسپۆرێکی فەلسەفە لە زیندانێکدا لەگەڵ زیندانیەکاندا فێری راوێژی وجودیمان دەکات. لەلایەکی دیکەوە سود لە ئەزموونی پسپۆرانی فەلسەفە لەوڵاتانی دراوسێ و دەرەوە وەردەگرین، بۆ نمونە لەم ژمارەیەدا لەگەڵ هیگڵناسێکی فارسدا چاوپێکەوتنمان کردووە. هاوکات کار لەسەر پەیوەندی کوردو فەلسەفە دەکەین، ئەمەش بەڕێگەی جیاواز کە خۆی لە خوێندنەوەو ناساندن و ڕەخنەگرتن و دیالۆگکردندا دەبینێتەوە. بۆ نمونە لەم ژمارەیەدا کارمان لەسەر یەکەم کتێبی فەلسەفی کە بە زمانی کوردی نووسراوە کردووە. هەروەها لەبارەی گۆڤاری “بوون”ەوە کە لە گەرمەی شەڕی ناوخۆدا بڵاوبۆتەوە نووسیومانە”. جێگەی ئاماژە پێدانە ئیستا “لۆگۆس” لەسەرجەم شارو شارۆچەکەکان بڵاوبۆتەوە..

یەکەمین ژمارەی گۆڤارەکە

لێرەشەوە دەتوانن ناوی ئەو شوێنانەی لۆگۆسی تیا دەستەکەوێ و کارو چالاکیەکانی ئاگاداربن..

هەولێر:
ئاشتی
میدیا
سیروان
هەولێر
کازیوە
ئاوێنە
….
لە سۆران: کتێبخانەی ئەحمەدی خانی
چۆمان: کتێبخانەی چۆمان
حەریز: کتێبخانەی هاوژین
ڕەواندز:کتێبخانەی شێرکۆ

لە سلێمانی..
ئەندێشە
غەزەلنووس
جەمال عیرفان
مەکتەبەی سلێمانی
مەلا موحسین
ڕێبین
کۆشکی سەردەم
مەکتەبەی ڕۆشنبیر
مامۆستا کەمال
لەسەرچنار-ناوبازاڕەکە

کۆیە:
کتێبخانەی هەژار
کتێبخانەی دیاری

هەڵبجەی تازە: کتێبخانەی برادۆست
هەڵبجەی شەهید: کتێبخانەی شادی
ڕانیە: کتێبخانەی ئەحمەد کۆیی
چەمچەماڵ: کتێبخانەی چەرموو
کەلار: کتێبخانەکانی بێدار: شێروانە : خاک
سەیسایەق: کتێبخانەی بێخود
قەڵادزێ:کتێبخانەی ژین
چوارقورنە: کتێبخانەکانی ڕەهەندو زانکۆ

لێرەشەوە  دەتوانن ئاگادری کارو چالاکیەکانی گۆڤارەکە بن:
https://www.facebook.com/Govarilogos

ئەمەی خوارەوەش ناونیشانی ئەو بابەتانەن کە لە ژمارەی یەکەمی لۆگۆسدا بڵاوکراوەتەوە.

١ـ پرسى فه‌لسه‌فه‌ لاى فه‌يله‌سوفانى ئه‌نتيك(كلاسيك)، ئامادەکردن و وەرگێڕانی: شاهۆ عوسمان

٢ـ فەلسەفە، ڕێگای پێنجەم، ڕینە دیكارت.. وەرگێڕانی: لۆگۆس

٣ـ گفتوگۆ لەگەڵ د.محه‌مه‌د مه‌هدى ئه‌رده‌بيلى، توێژه‌ر و هيگڵناس،

ئا: وەلید عومەر، هەرێم عوسمان

٤ـ پێناسکردنی فەلسەفە لەخودی خۆیەوە- لەڕێی گووتەیەکی نۆڤالیسەوە، مارتن هایدێگەر، لەئەڵمانییەوە: بەکر عەلی

٥ـ كۆتايى فەلسەفە‌، مارتن هایدیگەر، لە ئەڵمانییەوە: شاهۆ عوسمان

٦ـ فەلسەفە چییە؟ د.محەمەد کەمال

٧ـ ده‌روازه‌يه‌ك بۆ فەلسەفەی عەرەبی- ئیسلامی، ئاماده‌كردن و وه‌رگێڕان: ناجی ئه‌فراسیاو

٨ـ فه‌لسه‌فه‌ چییه‌؟ ژیل دۆلوز، فێلیكس گواتاری، و. له‌ فره‌نسییه‌وه‌: فازڵ مه‌حمود، كاروان ئه‌حمه‌د

٩ـ لەبارەی فەلسەفەی بادیۆوە، هەرێم عوسمان- زەردەشت نورەدین

١٠ـ پێناسەی فەلسەفە، ئالان باديۆ، لە ئینگلیزییەوە: زه‌رده‌شت نوره‌دين

١١ـ پۆرترێتێکی فەیلەسوف، پیتەرسلۆتەردایک..  بەکر عەلی

١٢ـ فه‌لسه‌فه‌ دايالۆگ نیيه‌، سلاڤۆى ژيژه‌ك، وه‌رگێڕانى: وه‌ليد عومه‌ر

١٣ـ فەلسەفە وەک ئازایەتی، دەربارەی سوودەکانی ڕاوێژی وجودیی، دەهلیان کیربی، لەئینگلیزییەوە: سەیوان ئازاد

١٤ـ پرەنسیپی نادڵنیایی هایزنبێرگ و فەلسەفەی کانت:
بۆچی ستیڤن هۆوکینگ پێیوایە فەلسەفە مردووە، حسێن حسێنی، جەبار محەمەدئەمین فەتاح، سەعید کاکی، ئارمان خەلیل، وەرگێڕان: ئارمان خەلیل

١٥ـ لەبارەی گۆڤاری (بوون)‌ەوە، هەرێم عوسمان

١٦ـ یەکەم ڕووداوی فەلسەفی بە زمانی کوردی- تێڕامان لە یەکەم پەرتوکی فەلسەفی بە کوردی..ئامادەکردنی، لۆگۆس

١٧ـ فه‌رهه‌نگى چه‌مكه‌ بنه‌ڕه‌تييه‌كانى فه‌لسه‌فه‌

ئاماده‌كردن و وه‌رگێڕانى له‌ ئه‌ڵمانييه‌وه‌: لۆگۆس

بەشێک لە پێشەکی گۆڤارەکە:

بۆ فەلسەفە؟ فەلسەفە فێری پرسیارو گومانمان دەکات، نەک هەر ئەوە بەڵکو فێری چۆنێتی پرسیارسازی و گومانسازیشمان دەکات، لێرەشەوە ئازایەتی‌و ئازادی دەناسین. ئەم فێرکردن و خۆڕاهێنانە ئازاو ئازادمان دەکا لەوەی سڵ لە بیرکردنەوە لە شتەکان نەکەینەوە؛ هەموو شتە پیرۆزەکان جێگەی پرسیارو گومان و تێگەیشتن و گۆڕینن. کاتی پرسیارو گومان شتەکان وەک خۆیان نامێننەوە، چونکە پرسیارکەرو گومانکەریش گۆڕاوە؛ ئێمەی کوردیش لە ئیستادا زیاتر لە هەر کاتێکی تر پێویستمان بە گۆڕانی خۆمان و شتەکانە. ئەوەی لە ئیستای ئێمەدا دەگوزەرێ و پێیدەگوترێ قەیران؛ تەنیا قەیرانی سیاسیی نییە، بەڵکو لەبنەمادا قەیرانی بوونمانە؛ بێ ئاگاییمانە لەوەی تێناگەین و وا بیردەکەینەوە هەموو شتێک دەزانین؛ ئەوەی سوکرات دەیوت “ئەوان نازانن کە نازانن”، ئێمە بە وتنەوەی (قەیرانی سیاسی) وا دەزانین هەموو نەخۆشییەکەمان دۆزیوەتەوە؛ بەڵام لەبنەڕەتدا دۆزینەوەکە، شاردنەوەگەلێکی بۆ ئێمە خولقاندووە! لێرەوە پێویستە فەلسەفەئاسا بە نەزانییەوە بە دوای بنەمای کێشەکاندا بگەڕێین، بەبێ فەلسەفەش نەزانین بە زانین تێر نابێ و دۆزینەوەی بنەماکانیش بەدەستنایە؛ بۆیە فەلسەفە بۆ کات بەسەر بردن نییە! هایدیگەر پێیوابوو: فەلسەفە ئەو ئیشە دڵگیرە نییە، کە بۆ کات بەسەر بردن بێ. ئەم بڵاوکراوەیەش کە دەیەوێت کاری فەلسەفی بڵاوبکاتەوە بۆ کات بەسەر بردن و خۆ-نمایشکردن و پاڵەوانبازی نییە، بەڵکو بەر لە هەرشت بۆ سازکردنی کەشێکە بۆ دیالۆگ، کە بە پشتبەستن بە فەلسەفە بتوانین لەگەڵ خۆمان و ئەویتر و بوونمان لە دونیا بدوێین. بتوانین لەم دیالۆگە گشتیەدا هەموومان لەگەڵ یەکتری بدوێین و بیربکەینەوەو خۆمان و بوونمان بناسین؛ تاریکی بوونمان ڕۆشن بکەینەوەو جووڵە بخەینە نێو جیهانی بوونمانەوە. لێرە هەموو ئەوانەی بەڕاستی ئەهلی دیالۆگن دەکرێ کۆببنەوە، لەبەرئەوە ئێرە هی کەس نییە، هی هەموو ئەوانەیە کە بیرکردنەوەو کاری فەلسەفیی خەم و ژیانیانە. سنووری کار لەم بڵاوکراوەیەدا فەلسەفەیە، هەموو بیرکردنەوەیەکی فەلسەفی دەتوانێ ئێرە بکاتە نیشتمانی خۆی. دەشمانەوێ ئەم ئیشە نادڵگیرە دڵگیر بکەین، بەڵام نەک بە ئارایش و خۆنمایشیی ساختە، بەڵکو بە ململانێ لەگەڵ ئەم فەرهەنگ و کولتوورەی فەلسەفە لە خۆی دووردەخاتەوە، بە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئەو دیاردانەی ئەم کولتوورو فەرهەنگە دژی بەرهەم و ئەکام و کاری فەلسەفییانە بەرهەمی دەهێنێ. ئەم کولتورە هێندە پەرە بە کۆمەڵێ هزرو دیاردەی نافەلسەفی دەدات، کە بە ئاسانی دەیبینین: دژە پرسیار و وەڵامبەدەستەو خۆشباوەڕو کەم گومانە، کۆیلەسازو نائازادە، خێرابڕیاردەر[ئەگەر بتوانێ بڕیاربدات]و زۆربێژە؛ نائارامە لە بیرکردنەوە، ڕووکەشبین و ناڕۆشنبینە…هتد ئەمانە تەنیا ڕیزکردنی کۆمەڵێک وشە نین، بەڵکو بەشێکن لە کولتوور و فەرهەنگی ئەم مرۆڤە، کە رۆژانە لە کردەوەو بیریدا تێبینی دەکەین. ئەو وەسفانەی لەم کولتوورەوە بۆ فەلسەفە هەن؛ هیچیان کاری فەلسەفی پێویست ناکات. ئەم کولتوورەی کە لە مێژە فەلسەفە بە بێگانە دەبینێ و لێی دەترسێ و دژایەتی دەکات، پێویستە ڕووبەڕووی ببینەوە، نەک سازشی لەگەڵ بکەین، چونکە پێمانوایە تا ئیستا کاری زۆرێک لە ڕۆشنبیران و نوسەران ئەوەندەی خەریکی بیانوهۆنینەوەن بۆ درێژەدان بەو کولتوورە هێندە بە کار دژایەتی ئەم بیرکردنەوە ڤایرۆسیەیان نەکردوە. ئەگەر نیگای کارو دیاردەی ڕۆشنبیریی کوردی بدەین، نزیک لە هەمان کولتوورو دۆخ هەیە، کەمترین پرۆژەی فەلسەفیمان هەیە، تا ئیستا گۆڤارێکی فەلسەفیمان نەبووە[کە بەتەواوی خۆی بۆ فەلسەفە تەرخان کردبێ] ڕەنگە ئەمانەش بەڵگەی بەهێز نەبن بۆ نەویستنی فەلسەفە لەناو کایەی ڕۆشنبیری کوردیدا، بەڵام گەر کەمێک بە وردی لە زمان و دیاردەی نووسینی کوردی ڕابمێنین زیاتر شێوازی ڕۆژنامەیی بەسەریدا زاڵە، تەحەمولی قووڵبوونەوەی فەلسەفی ناکات، ئیستا شێوازی زارەکی و نووسین لە ئامێرەکانی پەیوەندیی و نێتدا[موبایل-فەیسبوک-بەنمونە] توانیویەتی ئاسانکارییەکی باش بۆ مرۆڤەکانی نێو ئەم کولتوورە لە سەتحیەت‌و زۆربڵێی بکات- لەبەرامبەریشدا بیرکردنەوەی فەلسەفی بە درێژدادڕی‌و بێ‌ئیشی ببینێ. تێگەیشتنی ئەو بۆ ئازادی، لە ئازادی بڵاوکردنەوەو جنێودان‌و لەگەڵدابوون-دژبووندا کورت دەبێتەوە. ئەو حەزی بە زمان و بیرکردنەوەی ئاسانە، مەیلی جۆرە نووسینێ دەکات کە لاواندنەوە یان جنێودانی دەسەڵاتە، ستایشی قەڵەمی ئازاد دەکات بەوەی دژی دەسەڵات دەنووسێ، بە واتایەکی دیکە لەناو دیاردەی ڕۆشنبیری کوردیدا خۆشەویستییەکی زۆر بۆ بڕیاردانی ئایدۆلۆژی هەیە[بەناو ئایدۆلۆژییە-دەنا وەک دابەشکاری دنیا بۆ ڕەش و سپیە]، فەلسەفە لەگەڵ ئەو دابەشکاریی و پۆلێنە ڕووکەشانەدا نییە، دژ و دۆستانە ناژی، بەڵکو بیردەکاتەوە، بیرکردنەوەی فەلسەفی ڕاستەقینە بیر لەوە ناکاتەوە خۆی ئاسان یان ئاڵۆز بکات، خۆی لە یەک ڕەهەندی دووردەخاتەوە؛ بەشبین و گشتبینە؛ دیالێکتیکانە بیردەکاتەوە. ئەگەر کەمێک وردتربین دەپرسین کوان ئەو تێگەیشتن و تێکستانەی بۆ ناسینی خۆمان و دنیا بەرهەمهاتوون؟ چیمان نووسیوە لەسەر کێیەتی و چییەتی خۆمان، مرۆڤی خۆمان چۆن بیر لە شتەکان و بوونی خۆی دەکاتەوە؟ خاوەنی بیرکردنەوەین؟ سروشتی بیرکردنەوەمان لە کێشەکان چۆنە، چییە، بۆ وایە، لە کوێوە هاتووە؟ بۆ بەو جۆرەیە؟ کێشەی گەورەی مرۆڤی ئێمە ئەوەیە تا ئێستا لەوە بە ئاگا نەهاتووە کە تێناگات، هەمیشە دەڵێ تێدەگەم! ئەوەی ئێمەی بۆ ئەم کارە هانداوە؛ هەستکردنمانە بە تێنەگەیشتنمان؛ ئەم هەستە، ویست و تاسەی بۆ پرسیارو زانین و تێگەیشتن و بیرکردنەوەمان ئاوەڵا کردووە؛ ئەم کارە بۆ بیرهێنانەوەو گەڕانەوەیە بۆ ئەو ماڵەی کە ناوی بیرکردنەوەیە، بۆ ڕووبەڕووبوونەوەمانە دژی ئەو دیاردەو کولتوورو بیرکردنەوانەی تاسەی گەڕانەوەو نیشتەجێبوونمان بۆ نیشتمانی فەلسەفە تیا دەکوژن، هاوکات فراوانکردن و گرتنی ئەو هزرو کولتوورانەیە کە یاریدەمانن بۆ بیرکردنەوەی فەلسەفیی، بیرکردنەوەی فەلسەفیش بە مانا بادیۆیەکەی بریتییە لە یاخیبوون و شۆڕشکردنی لۆژیکی، ئەم کارە هەوڵێکە بۆ یاخیبوون و شۆڕشی لۆژیکی بەسەر ئەو کولتوورو هزرە باوانەی ترسیان لە پرسین و بیرکردنەوەی فەلسەفی هەیە.

 

image_pdfimage_print

You may also like...

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *