براوەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا ڕاگەیەنرا

وەرگێرانی:محسن برهان

سەدوهەشتەمین خەڵاتی نۆبڵی فیزیا  بە هاوبەشی  بەخشرا بە هەریەکە لە  «ئێسامۆ ئاکاساکی»، « هێرۆشی ئامانۆ» لە زانکۆی ناگۆیایی ژاپۆن و « شوجی ناکامۆرا» لە زانکۆی  کالیفۆرنیا.خەڵاتی نۆبڵی ٢٠١٤ لە بەرداهێنانی   دایۆدی کارامەی ڕووناکیدەری ڕەنگ شین  (efficient blue light-emitting diodes)  (LED)  بەخشرایە ئەم سێ فیزیاییە.

شایەنی باسە خەڵاتی نۆبڵ دەدرێت بە داهێنانێک کە بۆ مرۆڤ سودی هەبێت. بەبەکارهێنانی   LED یە شینەکان  دەتوانرێت ڕووناکی سپی بە شێوە و کواڵیتیەکی باشتر  و بەرزتر دروست بکرێت.بەمەش  بە هۆی دروستکردنی  گڵۆپی LEDوە    دەتوانین سودمەندبین لە هەندێک  تابەتمەندی باشتر بەبەراورد لە گەڵ گڵۆپە کۆنەکان(گڵۆپە فلۆرۆسێنتیەکان).

ئەم سێ زانایە  بە هۆی بەرهەم هێنانی ڕووناکی شینی درەوشاوە  لە نیمچەگەنەرەکاندا  لە سەرەتاکانی  ساڵانی١٩٩٠  دا گۆڕانکارەیەکی بنچینەییان لە  تەکنەلۆژیایی ڕووناکی دا بەدیهێنا . پێش تر دایۆدی  سوورو  سەوز  دروست کرابوون بەڵام  بەبێ ڕووناکی  شین،گڵۆپی سپی ڕەنگ  نەدەتوانرا دروس بکرێت لە ڕێگەی دایۆدەوە. سەرەڕای هەوڵ و کۆششەلانی کۆمەڵگای زانستی   دروستکردنی LED ی شین بۆماوەی سێ دەیە وەک بەرستێکی گەورە وەک خۆی مایەوە.

1412677621564_Winners-of-the-2014-Nobel-005

گڵۆپە LED یە سپی ڕەنگەکان  ڕووناکیەکی سپی درەوشاوە دەردەکەن ،  تەمەنیان زۆرە و  زۆر کەم وزە  بەفێڕۆدەدەن.لە بەرئەوەی  نزیکەی یەک لە سەر چواری کارەبای دنیا بۆ کارپێکردنی گڵۆپەکان بەکاردێت،ئەم گڵۆپە LED یانە یارمەتی پاشکەوت کردنی بڕێکی زۆر لە  وزەی کارەبای جیهان دەدەن،جگە لەمە ،تەمەنی گڵۆپێکئ LED ی نزیکەی  ١٠٠ هەزار کاتژمێرە ژە بە بەبەراورد بە تەمەنی گڵۆپە  ئاساییەکانی  تر کە نزیکەی هەزار  کاتژمێرە ،تەمەنیان زۆر زۆرترە. ئەمش وادەکات بڕی تێچوونی پێشەسازی گڵۆپ کەم بکات.

1412679097872_d33875b7-3fd1-4a27-b5d7-62edbce52900-620x372

بەخشینی ئەم خەڵاتە بە ئەم سێ  فیزیاییە ژاپۆنیە لە  کاتێکدا  بوو کە  گومان دەکرا  خەڵاتەکە  ببەخشرێت بە  «چارلز ئێڵ.کین »، «لۆرانس موڵن کامپ »و «شوچنگ ژانگ» بەهۆی کەشفی  حاڵەتێکی نوێی ماددە وە کە ناسراوە بە سپینی کوانتەمی  یان بە   «جەیمز ئێف. ئێسکات» ، «ڕامامۆرتی ڕامش » و «یوشیری توکورا»  بەهۆی لێکۆڵینەوە لە بواری هەڵگرتنی داتا ، یان  بە  «پیدۆنگ یانگ»  لە بەر دروستکردنی بچوکترین لەیزەری جیهان(نانۆلەیزەر). شایانی وتنە ساڵی پار خەڵاتی نۆ بڵ درایە هەریەکە لە فرانسیس ئنگلرت و پیتێر هیگز بەهۆی کەشفکردنی تەنۆلکەی هیگزەوە.

image_pdfimage_print

You may also like...

1 Response

  1. نه‌ناسراو دەڵێت:

    kaka dastan xoshbet shteki juana…

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *